در بررسی محاسن و معایب شبکه های زمینی و هوایی توزیع باید توسعةهمه جانبه سیستم های الکتریکی در زمینه های مختلف از جمله، برآورد هزینه های اقتصادی، بررسی میزان تلفات توان و ا نرژی، مشکلات اجرایی، تعمیر و نگهداری، حفظ زیبایی
محیط وحریم ها با در نظر گرفتن مسائل ایمنی آنرا مد نظر قرار داد . طبیعت سازه ها، چگونگی احداث، بهره برداری و تجربه های نگهداری از ایندو گونه سیستم توزیع ، برای مقایسة همه جانبه شبکه های هوایی با سیستم زمینی می تواند مورد استفاده عملی درنحوه انتخاب وطراحی شبکه های توزیع قرار گیرد.

مقدمه
صنعت برق یکی از حیاتی ترین صنایع یک کشور بحساب می آید. در این میان، شبکه های توزیع انرژی ا لکتریکی بعنوان شاهرگ های نیرورسانی و محل تلاقی با مشترکین در اقصی نقاط کشور می باشد و اشکالات سیستم توزیع در این صنعت ، از دید مصرف کنندگان، مشکل اولیةصنعت برق قلمداد خواهد شد . توسعة روزافزون، عدم پیش بینی صحیح این روند و عقب ماندگی تکنولوژی ، همواره مشکلا تی را در سیستم توزیع انرژی الکتریکی به همراه داشته است . لذا روشی راکه بتوان جهت تحقق بخشیدن به اعتلای بخش توزیع و ارتقاء تکنولوژی در آن اختصاص داد . در حال حاضر استفاده از شبکه های توزیع هوایی بیش از 97 % کل شبکه توزیع در سطح کشور را به خود اختصاص داده اندکه عدم رشد و تکامل در اجرای سیستم های کابل کشی زمینی در ایران یکی از دلایل عدم توجه و عقب ماندگی آن می باشد. عدم طراحی صحیح، هدایت سیستم بدون برنامه ریزی و تعیین اه بدون در نظرگرفتن بررسی های اقتصاد ... ی، موجبات اعمال ضرر به سرمایة ملی، اتلاف انرژی و عد م رضایت و بدبینی مشترکین را به دنبال داشته است، بنابراین ... وم آموزش و انتقال دانش فنی جدید، نوآوری، رعایت نکات فنی و استانداردها، نظارت، کنترل و ارزی ...
در سیستم های توزیع شدیدًا احساس می شود. در این مقاله ضمن تحلیل بررسی و مقایسه شرایط شبکه های توزیع بهینه با سیم هوایی و کابل زمینی مزایا و معایب مربوط به هر کدام به شرح آورده شده است.
-2
صرفه اقتصادی
به طور کلی، سیستم های هوایی برخلاف سیستم های زمینی ، بسیار کم هزینه تر و با قیمت تمام شده کمتر اجرا می گردند. زیرا به کندن کانال، هزینه های اخذ مجوزهای حفاری، لوله های مخصوص و... نیازی نداشته و در مورد خود کابل ها نیز حفاظ و عایق گرانقیمت، اتصالات و غلاف های آببندی گران جهت امکانات ویژه ضدآب ... تجهیزات زیرزمینی وجود ندارد . درست همین هزینه های گزاف سرمایه گذاری اولیه است که سیستم های زمینی را چندین برابر گرانتر از سیستم های هوایی کرده است.

امروزه با پیشرفت های تکنولوژیکی ساخت مواد عایق پلیمری از مواد با خانواده پلاستیک به عنوان عایق و پوستة کابل های زمینی استفاده می شود. توانایی این مواد برای دفن مستقیم در زیر خاک، صرفة اقتصادی آنرا نسبت به سیستم های هوایی کا هش داده با این حال، هنوز هم افزایش هزینه های شبکه زمینی در ولتاژهای بالا بعلت عدم امکان ساخت تجهیزات شبکه در داخل کشور به مراتب بیشتر می باشد در صورتیکه امکان ساخت
تجهیزات شبکه هوایی در داخل کشور و ارزان بودن قیمت تجهیزات و اتصالات شبکه توزیع با سیم هوایی نسبت به شبکه های دیگری از برتری بیشتر برخوردار می باشد.
-3
مشکلات اجرایی
احداث شبکه های هوایی آسان تر است و در هر نقطه و محلی می توان بوسیلة شبکة هوایی، به سرعت جریان برق را برقرار نمود . در این شبکه ها، سادگی ساخت و احداث، سهولت بهره برداری و تعمیراتی که به دنبال دارند به عنوان اصولی مهم در قیمت تمام شده احداث و بهره برداری این خطوط در کل زمان بهره برداری بطور متوسط 30 سال در نظر گرفته می شود.
یک طرح ساده، همیشه بر طرحهای پیچیده برتری دارد مگر عواملی مهم، استفاده از طرحهای پیچیدةشبکه های زیرزمینی راتوجیه نماید . امروزه سیاستهای کلان بخش برق ، در چگونگی طراحی و نیرورسانی به شبکه های توزیع هوایی تأکید دارند. مشکل عدم وجود منابع مالی سازمان در انجام پروژه، می تواند به انتخاب این سیاست منجر شود که شبکه های توزیع هوایی ،با حداکثر سرعت ممکن وبه راحتی توسعه می یابند. گرفتن انشعاب از شبکه های هوایی بدون مشکل،با مخارج کم وبا سرعت بیشتر انجام می شود، در حالی که انشعاب گیری از کابل ها، مست ... م ایجاد نقاط برداشت و پخش مانند ایستگاه های توزیع ، تابلوهای برق و پیلارها (ش ... رها)، جعبه های انشعاب و ... خواهد بود . بنابراین سیستم های هوایی ، بصورت خیلی وسیع برای مناطق با چگالی بار کم و متوسط غالب خواهد بود و به عنوان مثال برق رسانی روستاها کاربردی به تقریب انحصاری خواهند داشت . در آینده، برای شبکه های شهری دارای چگالی بار زیاد، بااستفاده از درآمدهای حاصله، بهبود کیفیت، رعایت دیگر مسایل و تبدیل به شبکه های زمینی مدنظرخواهند بود . به طور کلی درمکان هایی که چگالی بارهای مصرفی آنقدر زیاد باشد که نصب خطوط هوایی با سیم ها و هادیهای انبوه
واقع روی پایه های خطوط هوایی از نظر شکل ظاهری، ایمنی و بهره برداری غیرعملی به نظر رسد انتخ ... جز سیستم زمینی وجود نخواهد داشت.
4
تعمیر و عیب ی ...
عیب ی ... و رفع آن در شبکه های هوایی ، آسان تر انجام میگیرد، زیرا بیشتر عیب های شبکه های هوایی با چشم دیده میشوند درصورتی که برای پیدا ... عیب در شبکةزیرزمینی ، به دستگاه های خاص نیاز خواهد بود. در ضمن هنگامی که در سیستم های زمینی مشکلی پیش می آید، از نظر تعمیر بسیار وقت گیر و سخت خواهد بود . با این حال، سیستم زمینی با خطر قطعی برق ناشی از طوفان، رفت و آمد و برخورد وسایل نقلیه، سقوط درختان و غیره مواجه نیست . به همین دلیل، صرف مخارج اضافی برای شبکه های زمینی ، جهت احداث شبکه های قابل تغذیه از دو سو (مدار دوم)، چندین مدار موازی، طرحهای تبدیلی و حتی شبکه های غربالی برای ایجاد قابلیت اطمینان برق رسانی، توجیه پذیر خواهد بود.
لازم به توضیح است که شرایط متعدد دیگری نیز وجود دارد که کابل های زمینی را به سیستم های هوایی ترجیح می دهند. درواقع چون شبکه های زمینی در زیر خاک دفن می باشند از عوامل جوی، مانند طوفان، یخ زدگی، برخورد شاخه های درختان
و رعد و برق در امان بوده امکان ... ... آنها کمتر می باشد، از این رو قطع جریان کمتری نیز پیش می آید . یکی دیگر از مشکلات فعلی خطوط هوایی ،رفت و آمد وسایل نقلیه و برخورد آنها با تیرها است . از طرفی مقررات راهنمایی و رانندگی چنان سخت است که ساخت و مرمت سیستم های هوایی را رفته رفته با مشکل مواجه کرده است . علاوه بر آن، رفت و آمد (ترافیک) سنگین و وسایل با ارتفاع زیاد مانند بالابرها و جرثقی لها، خطرات دیگری از نظر برخورد وسایل نقلیه سنگین به تیرها و سیم ها ایجاد میکنند.
5
حفظ زیبایی محیط و حریم ها
به طور کلی سازه های خطوط هوایی ، با زیبایی و معماری امروزی محیط همخوانی ندارد . بنابراین ... ین توزیع برق ، درطراحی سیستم توزیع انرژ ی الکتریکی ، به حفظ زیبایی نیز بایستی توجه کنند تا جایی که پایه های سیمانی را در رنگ ها واشکال متعددی ساخته وهمچنین امروزه از نظر اصول معماری و شهرسازی جهت حفظ زیبائی محیط حذف ردیف پایه های خطوط ( هوایی بامناظری ناهمگون می تواند دلیلی جهت صرف و هزینه های بالای شبکه های زمینی گردد. شکل ( 1در ... ای مناطق پرجمعیت و حساس، برای حفظ زیبایی شهر، بطور معمول از شبکه های زمینی استفاده می شود، با این حال در بعضی از نقاط به اجبار از شبکه های هوایی استفاده نمی شود تا حریم سیم های برق دار رعایت شود. این موضوع مانند باند فرودگاهها، داخل محوطه نیروگاهها و پادگانها و داخل بازارهای محلی و ... می باشد. به علت بدون روپوش بودن هادیهای خطوط هوایی رعایت فاصلةمجاز از تأسیسات و ساختمانها به عنوان رعایت حریم خطوط انتقال مورد نیاز می باشد . در بسیاری از موارد، به علت کم بودن عرض مسیر و معابر، و درنتیجه به علت عدم امکان تأمین حریم خطوط هوایی،کابل کشی زمینی یاشبکه کابل های هوایی روکشدار ( کابل های خود نگهدار) بدلایل برخی از مزایا به شرح زیر توصیه می گردد:
الف) بدلیل پوشش عایقی هادیها ، اتصال کوتاه در این نوع شبکه کمتر و خطرا ت جانی در مقایسه با استفاده از شبکه های سیمی تا حدودی از بین می رود.
ب) میزان استراق برق به علت عدم دسترسی سودجویانه به هادی کابل، کاهش و علیرغم پایین بودن اتفاقات باعث جلوگیری از تلفات انرژی در شبکه می گردد.
ج) از نظر اقتصادی برای احداث 1 کیلومتر شبکه هوایی فشار ضعیف سیمی در مقایسه با اقلام مورد نیاز برای 1 کیلومتر شبکه کابل خود نگه دار تفاوت بها از این دو شبکه بر اساس فهرست بها سال 1382 بالغ بر 25300000 ریال خواهد بود با توجه اینکه هزینه های بهره برداری خطوط هوایی سیمی بیش از هزینه بهره برداری کابل های خودنگه دار است که
این تفاوت بها ظرف مدت کوتاهی جبران پذیر است.
این موضوع به خصوص دربارةخطوط فشار متوسط در داخل ... ا و مجتمع های آپارتمانی، مجتمع های صنعتی و تجاری به طور کامل محسوس است . رعایت حریم شبکه های هوایی ، از عواملی است که باید مورد توجه قرار گیرد. به طور معمول شهرداری ها یاسازمان پارک ها، در مسیر احداث شبکه های هوایی ... ا درختکاری میکنند که پس از رشد درختان، شاخه های آنها با هادیهای خطوط تماس پیدا کرده و در هوایی بارانی یا رطوبت، موجب اتصالی و سوانحی مانند پارگی سیم ها خواهند شد. البته عبور خطوط هوایی از مناطق جنگل کاری شده و درختان میوه نیز باعث قطع درختان و صدمه به محیط زیست می شود.
6
حادثه آفرینی و ایمنی
به علت و در دسترس بودن قسمتهای زندةخطوط هوایی و همچنین آسیب پذیر بودن پایه و هادی های آنها،شبکه ها اغلب در معرض بروز حواث بوده که شرح مختصری از آنها بدین قرار است:
الف  آسیب پذیری در برابر طوفان ها و اختلالات جوی در شبکه های هوایی بسیار قابل توجه می باشد. در این موارد، ایجاد آتش سوزی وبرق گرفتگی، به دلیل درهم پیچیده شدن هادی ها یا افتادن اشیاء و حیوانات و پرندگان روی شب که دور از ( انتظار نیست.
ب  خطرهایی که همه ساله در اثر برخورد جرثقیل ها و کمپرسی ها و خودروهایی با ارتفاع زیاد با شبکه برقدار هوایی اتفاق می افتد، رانندگان، اپراتورها و دیگر عوامل کاری را تهدید می نماید و هر ساله، آمار قابل ملاحظه ای را به خود اختصاص می دهد.
ج  پرتاب فلاخن کودکان، ش ... تن مقره ای بشق ... و برخورد بادبادکهای نوجوانان که فاقد سرگرمی و محیط ورزشی هستند، نشانه روی و تیراندازی تفریحی بطرف مقره ها از عواملی هستند که در ... ا و روستاهای کشور به شبکه های فشار متوسط و فشار ضعیف هوایی آسیب می ر سانند و گاه با قطع سیم نول و افتادن روی فازهای دیگر و دو فاز شدن، باعث ... ... تجهیزات مصرف کنندگان تک فاز شده و به مشترکان برق زیان های مالی وارد می کنند.
د  تصادف وسایل نقلیه با تیرهای بتنی یا چوبی در کنار جاده و اتوبان ها، یکی دیگر از عوامل حادثه ساز در شبکه های توزیع هوایی است که گاهی موجب افتادن تیر روی خودروها و بروز خسارات جانی و مالی سنگین می شود.
ه  شبکه های هوایی برای کارگران ساختمانی نیز خطرآفرین است. به دلیل کم عرض بودن بسیاری از معابر شهری، ب ... ا ... داربست هابرای نماسازی یا نصب وسایل، سبب ن زدیکی شبکه های برق و گاهی برق گرفتگی یا خسارت های جانی می شود.
و  سقوط برق کاران از روی پایه ها یا پلکان های تیرها، خواه با استفاده از وسایل ایمنی و خواه بدون آنها، به دلیل انجام فعالیت های برقی،هنوز در برخی از مناطق تحت پوشش برق کشور اتفاق می افتد.
م  علاوه بر موارد فوق ایجاد پارازیت در خطوط مخابراتی، برداشتهای غیرمجاز برق و برخورد رعد و برق به خطوط هوایی از دیگرعیب های عمده شبکه های توزیع هوایی می باشد